Category: Αυτοκριτική

Προσπαθώ να καταλάβω αλλά φαίνεται ότι είναι δύσκολο.

Προσπαθώ να καταλάβω τι πρέπει να γίνει με τις νέες τεχνολογίες και την εκπαίδευση. Θα προσπαθήσω να κάνω έναν απολογισμό, τώρα που τα θυμάμαι, αφενός μεν για να γίνει μια καταγραφή, και να τα βλέπω και να τα θυμάμαι αλλά αφετέρου να μπορέσω να δώσω αφορμές σε όσους τα διαβάζουν να τα σκεφτούν και να προτείνουν ενδεχομένως λύσεις η να προτείνουν πράγματα.

Χρησιμοποιώ τους υπολογιστές από το 1986 και από την πρώτη μέρα τον χρησιμοποίησα στα μαθήματα. Τον πρώτο καιρό με σημειώσεις. Ήταν η πιο κοινή χρήση τότε. Στο γύρισμα της χιλιετίας πέρασα στις παρουσιάσεις και στις εικόνες. Προσπάθησα πολύ να φτιάξω αυτά που ήθελα αλλά πάντα νόμιζα ότι “ανακάλυπτα την Αμερική”  που φυσικά είχε ανακαλυφτεί προ πολλού.  Η πορεία τότε ήταν μοναχική.

Μετά το 2005 μπήκαμε στο ΙΝΤΕΡΝΕΤ απεριόριστα και αποκαλύφτηκε ο θησαυρός. Και οι δυνατότητες που υπήρχαν. Και τότε άρχισα να blog – άρω. Έφτιαξα διάφορα sites κυρίως μέσα σε μια προσπάθεια πειραματισμού και δοκιμών και κυρίως για να μπορέσω να καταλάβω. Τα τελευταία τρία χρόνια φτιάχνω πλέον στοχευμένα sites. Ξεκίνησα με μερικά Google sites (τέσσερα για την ακρίβεια) με συγκεκριμένη στόχευση στα μαθήματα.

Και τότε ανακάλυψα το MOODLE. Τα είχε όλα. Διαδραστικότητα, εκπαιδευτικό προσανατολισμό, Ελληνικό, υποστήριξη, και ό,τι μπορεί να φανταστεί ένας καθηγητής. Πολλά πάρα πολλά. Και ξεκίνησα με την θεωρία. Διάβασα δύο βιβλία σχετικά προσπαθώντας να δω τις δυνατότητες που ανοίγονται. Και εντυπωσιάστηκα. Και ήθελα να τα κάνω όλα… μα όλα… Αλλλλλλάαααα κρατήθηκα. (που έλεγε το παλιό σλόγκαν). Είπα όχι… Ένα βήμα τη φορά και όπως λένε, το μεγαλύτερο ταξίδι ξεκινάει με ένα βήμα… το πρώτο. Έτσι προτίμησα να κάνω μετρημένα βήματα και να ελέγξω τα αποτελέσματα πριν προχωρήσω στο επόμενο.  Και αυτό για να μπορέσω να προχωρήσω όσο γίνεται πιο σωστά. Έφτιαξα σημειώσεις, κατέβασα άπειρες ταινίες και πολλές τις μεταγλώττισα για να γίνουν πιο κατανοητές. Χρησιμοποίησα προγράμματα προσομοίωσης ώστε να φτιάξω βίντεο μέσα από προγράμματα καταγραφής οθόνης.  Βρήκα συνδέσμους με animations . Και τελικά πήρα την μεγάλη απόφαση και εκτέθηκα. Είπα ότι θα κάνω ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα. Και ανέβασα σημειώσεις, παρουσιάσεις και όλα όσα είχα μαζέψει  για το πρώτο κεφάλαιο. Έκανα και podcasting. Είπα το μάθημα μου στο μικρόφωνο και το ανέβασα στο διαδίκτυο.

Και τότε συνειδητοποίησα ότι έμεινα μόνος. Ή δεν μπόρεσα να τους δώσω λόγο να μπουν ή τα παιδιά έχουν μπουχτίσει από τα διαβάσματα και δεν βλέπουν τον λόγο να ασχοληθούν. Είναι ένα ακόμα μάθημα. Ή ακόμα χειρότερα είναι ακόμα ένα σχολείο.  Η περυσινή προσπάθεια δεν απέδωσε τα αναμενόμενα γιατί δεν είχε επισκεψιμότητα. Τουλάχιστον όχι όση περίμενα. Η ανάδραση ήταν μάλλον ουδέτερη. Τα παιδιά δεν έβρισκαν το λόγο να μπαίνουν γιατί – λέει – δεν ανανεωνόταν συχνό το site. Και είπα να το κάνω όχι ανά κεφάλαιο αλλά ανά μάθημα. Έτσι κάθε δέκα μέρες θα είχε κάτι καινούργιο και θα έχουν λόγο να μπαίνουν. Είπα να κάνω και φύλλο εργασίας σε κάθε μάθημα ώστε να τους παρακινήσω να διαβάζουν την θεωρία και να απαντούν κάποιες βασικές ερωτήσεις.

Όλα αυτά τα ξαναδιαβάσατε στην προηγούμενη εγγραφή. Αλλά και πάλι δεν ξέρω αν κάνω καλά, η πιο σωστά τι πρέπει να κάνω. Τελικά θα το ολοκληρώσω το πακέτο, όπως εγώ το έχω σκεφτεί και “ας είμαι μόνος μου”. Αλλά αν δεν έχω την ανάδραση, πως θα ξέρω αν είναι σωστά αυτά που κάνω; Σωστά όχι για τα δικά μου μέτρα και σταθμά, γιατί δεν είναι αυτό το θέμα. Το θέμα είναι αν είναι σωστά για τους μαθητές μου. Θα δείξει. Ίσως μερικά πράγματα τα θεωρούν δεδομένα αλλά δεν είναι έτσι.

Καταλάβατε προφανώς ότι το πρώτο σεμινάριο “πήγε άπατο”.  Από τη μια λέω εντάξει από την άλλη είμαι μάλλον μπλεγμένος. Τέλος πάντων. (για πολλοστή φορά). Είπαμε… εγώ θα το τελειώσω το πρώτο κεφάλαιο. Από εκεί και μετά…”γαϊδάρου πόδας στο νερό…θέλει ας πει θέλει ας μη πιει”.

Ας σταματήσω… Τη καλησπέρα μου.

Σε ένα άλλο σημείο, γύρω στα 6,5 λεπτά, μιλάει για τον Σαίξπηρ μικρό και σχολιάζει πως θα ήταν ο Σαίξπηρ σαν παιδί. Και σχολιάζει τον πατέρα του Σαίξπηρ να τον βάζει για ύπνο για να μη γράφει άλλο, ή τον δάσκαλο του στο σχολείο να του κάνει παρατήρηση που δεν διαβάζει καλά. Και λέω και εγώ συμπληρώνοντας αντίστοιχα. Σκεφτείτε τον δάσκαλο του Πικάσο να του κάνει παρατήρηση γιατί ζωγραφίζει συνέχεια στο μάθημα και να του βάζει τιμωρίες μέχρι τελικά να σταματήσει να ζωγραφίζει.

Και ερχόμαστε στα δικά μας. Πόσες φορές έχουμε προβάλλει τα όνειρά μας στα παιδιά μας. Και πόσες φορές τους έχουμε επιβάλει τι να κάνουνε γιατί εμείς “γνωρίζουμε τι είναι καλό για αυτά”. Αλλά αλήθεια γνωρίζουμε;

Έχοντας το κριτήρια και τα δεδομένα της προηγούμενης γενιάς, πλάθουμε τα όνειρα της επόμενης γενιάς. Και υποβάλλουμε απόψεις και ιδέες που κατά τη γνώμη μας είναι σωστές. Και από την άλλη δεν ρωτάμε τι θέλουν τα ίδια τα παιδιά.

Βέβαια σήμερα έτσι που είναι το πράγματα είναι πολύ πιθανόν τα παιδιά να μη ξέρουν τι θέλουν αλλά ούτε και εμείς μπορούμε να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις και τους ρυθμούς με τους οποίους τρέχουν. Παρόλα αυτά δυσκολευόμαστε να το δεχτούμε και επιμένουμε σε θέματα που δεν γνωρίζουμε.

Ο δικός μας ρόλος σαν εκπαιδευτικού έχει να κάνει με το να αναδείξουμε αυτές τις δεξιότητες και ιδιαιτερότητες του κάθε μαθητή. Αλλά πως να τις αναδείξεις όταν “η ύλη τρέχει”, οι εξετάσεις έρχονται, πρέπει να δείξουμε έργο προς τα έξω.

Δεν ξέρω πόσοι γονείς θα ήταν ευχαριστημένοι από ένα καθηγητή που θα αναδείκνυε τις δυνατότητες ενός μαθητή αλλά δεν θα τον δίδασκε αρχαία, μαθηματικά, φυσικοχημεία – κυρίως. Αυτά τα μαθήματα είναι το εισιτήριο στα πανεπιστήμια. Τι να το κάνω να που πει κάποιος ότι ο γιος μου θα μπορούσε να γίνει ζωγράφος, αλλά δεν ξέρει μαθηματικά, φυσικοχημεία, αρχαία. Γιατί αυτό είναι το θέμα. Να μπορέσει να μάθει ώστε να περάσει στο πανεπιστήμιο και η ζωγραφική, μουσική, χορός ή ό,τι άλλο, μπορεί, να περιμένει.

Μπορώ να θυμηθώ την…Μαρία. Παλιά μου μαθήτρια, που ως γνωστόν ποτέ δεν γνώρισα, παρά μόνο στην πενθήμερη εκδρομή μου επέτρεψε να δω ένα μικρό μέρος του εαυτού της. Σε μια βραδινή έξοδο πρόσεξα ότι χόρευε πάρα πολύ ωραία. Όταν της το σχολίασα μου είπε ότι θέλει να ασχοληθεί επαγγελματικά με το χορό και ότι κάνει μαθήματα πολλά χρόνια.  Άλλη μια  μαθήτρια μου που το μόνο που ήξερα ήταν ότι “ήταν αδύνατη στη Χημεία”. Πόσο λίγα πάλι ήξερα. Η αλήθεια είναι ότι έχασα τα ίχνη της μετά την αποφοίτηση και έτσι δεν γνωρίζω τελικά τι έκανα. Πάντως θυμάμαι ότι “κάπου πέρασε” αλλά τι έκανε με αυτά που πραγματικά ήθελε ποτέ δεν το έμαθα.

Η ευθύνη η δική μας – των καθηγητών – είναι επίσης μεγάλη. Θυμάμαι μια άλλη Μαρία λίγο παλιότερα, που ήθελε να πάει πρώτη δέσμη. Σε κάποια φάση μέσα στο μάθημα, στη πρώτη Λυκείου, η …Μαρία θεωρώντας ότι τα ήξερε όλα, είχε μια συμπεριφορά υπεροπτική, και σε μια “κουβέντα” σχετικά προσπάθησα να της δείξω ότι έχει πολύ δρόμο και πολλά να μάθει. Τα πήρε πολύ προσωπικά, και άρχισε να ξανασκέφτεται το θέμα της πρώτης δέσμης. Και εγώ άρχισα να αναλογίζομαι τι ήμουν έτοιμος να κάνω. Και πως ετοιμαζόμουνα  να αλλάξω την πορεία ενός ανθρώπου γιατί μίλησε άσχημα και δεν είχε σωστή συμπεριφορά. Και σκέφτηκα πολύ σοβαρά το ρόλο μου μέσα στο σχολείο και τελικά πόση μεγάλη ευθύνη έχουμε στο να οδηγήσουμε ένα άνθρωπο στα να πραγματοποιήσει τα όνειρά του ή αντίστροφα, με μια λέξη μας να αλλάξουμε την πορεία ενός ανθρώπου. Τεράστια ευθύνη. Συζητήσαμε μετά αναλυτικά με τη Μαρία και της εξήγησα ότι έχει  προτεραιότητα η δική της επιθυμία και ότι δεν πρέπει να επιτρέψει σε κανένα να την αλλάξει αυτή την επιθυμία. Τελικά προς μεγάλη ανακούφιση δικιά μου η Μαρία τελικά πήγε πρώτη δέσμη και πέτυχε εκεί που ήθελε. Από την άλλη εγώ έγινα πολύ πιο προσεκτικός.

Κλείνοντας θα ήθελα να σταθώ στο πως τελικά επηρεάζουμε την πορεία ενός ανθρώπου, είτε με μια “πλύση εγκεφάλου” (κυρίως από την πλευρά των γονέων) του τύπου “τι καλά που θα ήταν να γινόσουν…..”.Οπότε το παιδί όταν φτάσει η ώρα να αποφασίσει του βγαίνει αυθόρμητα ότι “Όταν μεγαλώσει θα γίνει…”, είτε με μια κουβέντα μας ή ένα καλό ή κακό βαθμό (από τη μεριά των καθηγητών). Και στις δυο περιπτώσεις μπορούμε να “δημιουργήσουμε” έναν ευτυχισμένο ή ένα δυστυχισμένο άνθρωπο. Μεγάλη υπόθεση.

Θα σταματήσω εδώ. Όπως και προχθές δεν θα βγάλω κανένα συμπέρασμα. Απλά καταθέτω τις σκέψεις μου, σαν προβληματισμό.

Μάλλον θα τα “ξαναπούμε” μετά την Ανάσταση. Έτσι νομίζω ότι πρέπει να ευχηθώ σε όλους να περάσετε καλά, να γυρίσετε όλοι από όπου πάτε για να ξεκουραστείτε, και να μη το παρακάνετε με το φαγητό.

Τη καλησπέρα μου.

Προχωρώντας λίγο παρακάτω στο βίντεο, στο τέταρτο λεπτό περίπου, αρχίζει  αναφορά στο θεατρικό στο σχολείο του γιου του, όπου έπαιζε τον Ιωσήφ. Εκεί λοιπόν κάνει μια αναφορά στον τρίτο “μάγο” που έχοντας ανακατευτεί μεταξύ τους μπερδεύει τα λόγια και προκειμένου να μη πει τίποτα είπε ότι “αυτό το έστειλε ο Φρανκ…!”  Και ο σχόλιο είναι : Φοβόμαστε να κάνουμε λάθος.

Σε αυτό το σημείο θα σταθώ. στο : φοβόμαστε να κάνουμε λάθος.

Για να το σκεφτούμε λίγο. Ας πάμε πίσω στη παιδική μας ηλικία και να προσπαθήσουμε να θυμηθούμε πόσες φορές οι γονείς μας μας είχαν βάλει τις φωνές και μας είχαν ρωτήσει “Τι έκανες;” καλώντας μας σε απολογία για κάτι…Πολλές φορές μπορεί να ήταν κάτι χαζό, παιδικό, μια βλακεία της στιγμής ή μια άτυχη συγκυρία και εμείς έπρεπε να απολογηθούμε. Την επόμενη φορά η ερώτηση ήταν : “τι έκανες πάλι;” Αυτό το πάλι ήταν η βαρύτερη λέξη στην παρατήρηση. Ήσουν υπότροπος. Το είχες ξανακάνει. Άρα είσαι υπό επιτήρηση. Δηλαδή ΔΕΝ πρέπει να το ξανακάνεις. Άρα πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός και ή δεν το ξανακάνεις – το όποιο λάθος – ή αν το ξανακάνεις ΔΕΝ το λες. Περνάμε δηλαδή στις ενοχές αλλά στην πονηρία “της απόκρυψης”  και στο να μην έχουμε το θάρρος να αναλάβουμε την ευθύνη των πράξεων μας. Αν εκτός από την παρατήρηση έχουμε και άσκηση βίας (ξύλο) ή ποινές (αποκλεισμός – στέρηση Σαββατιάτικης εξόδου ή δεν ξέρω και εγώ τι άλλο) τότε τα πράγματα γίνονται πιο σοβαρά.

Έτσι λοιπόν έχουμε μια ενοχική ανατροφή, και περνάμε στην εκπαίδευση που είναι και το θέμα μας.  Εκεί λοιπόν η σωστή απάντηση έχει σαν επιβράβευση τον καλό βαθμό και το μπράβο και το λάθος έχει σαν αποτέλεσμα τον κακό βαθμό και την παρατήρηση. Το σχολιασμό από τον δάσκαλο ή τον καθηγητή για την επίδοσή σου και ακόμα χειρότερα, μομφή από συμμαθητές (!). Λέω ότι είναι χειρότερα γιατί αν δεχτούμε ότι ένας από τους ρόλους του δάσκαλου είναι η “γκρίνια”,  η κριτική από τους συμμαθητές δεν επιτρέπεται. Εδώ ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι καθοριστικός στο να αποτρέψει τέτοια φαινόμενα στη τάξη του. Από την άλλη η άσκηση κριτικής από την μεριά του, πρέπει να είναι με τέτοιο τρόπο ώστε να μη κάνει το παιδί να νιώθει ένοχο. Αυτά όλα ακούγονται δύσκολα σε μια τάξη που έχουμε 25 – 30 παιδιά με τις ιδιορρυθμίες του το καθένα. Και εμείς πρέπει να γεφυρώσουμε όλα αυτά και να κρατήσουμε ισορροπίες, να παροτρύνουμε τους μαθητές να δίνουν απαντήσεις στο μάθημα, να μη σκέφτονται ότι αν κάνουν λάθος ότι θα κακοχαρακτηρισθούν ή ότι θα βαθμολογηθούν άσχημα. Από την άλλη το εκπαιδευτικό σύστημα είναι έτσι που αν οι μαθητές δεν έχουν “κίνητρο” από εξετάσεις για να διαβάσουν ένα μάθημα, δεν το κάνουν . Απλά αδιαφορούν και δεν κάνουν καμιά προσπάθεια και φυσικά δεν “κάνουν λάθος” αλλά από την άλλη δεν προσπαθούν  καθόλου.

Στην αφήγηση λέει ότι στο εκπαιδευτικό σύστημα – και προφανώς μιλάει για όλα – “στιγματίζουμε το λάθος” και έτσι έχουμε πολύ συχνό το φαινόμενο όπου ένας μαθητής δεν συμμετέχει στην τάξη.  Δίνεις μια άσκηση για να την λύσουν και σαν απάντηση παίρνεις ένα “δεν μπορώ” και ένα κενό χαρτί. Καμία προσπάθεια έστω και λάθος για να γράψουν κάτι. Δεν ρισκάρουν να κάνουν λάθος. Προτιμούν να μη κάνουν τίποτα.

Και συνεχίζει : “αν δεν είσαι προετοιμασμένος να κάνεις λάθος δεν ρισκάρεις. Φυσικά το λάθος δεν ταυτίζεται με τη δημιουργικότητα… ” αλλά έτσι γεννιούνται οι νέες ιδέες.

Και πάμε στον αυριανό επαγγελματία, που κάνει την δουλειά του χωρίς να “φαίνεται” και να δίνει στόχο. Ο  μισθός να πέφτει, η δουλειά να βγαίνει και τα όνειρα να ξεθωριάζουν.Τα σχέδια να πηγαίνουν πίσω και η δημιουργικότητα να χάνεται.

Ωραία θα μου  πείτε όλα αυτά. Και εσύ τι κάνεις; Εσύ σαν καθηγητής τι κάνεις; Μέσα στη τάξη, απέναντι στους μαθητές σου τι κάνεις.

Δεν μπορώ να σκεφτώ καλύτερη λέξη από το “ακροβατώ”. Γιατί; Γιατί από τη μία προσπαθώ να παροτρύνω όλους τους μαθητές να συμμετέχουν. Να τους κάνω να μιλήσουν και να δοκιμάσουν μια απάντηση ανεξάρτητα από το αν είναι σωστή η λάθος. Να τους κάνω να μιλήσουν αδιαφορώντας για τους “εξυπνάκηδες” μαθητές που σχολιάζουν τις λάθος απαντήσεις γιατί αυτοί “τα ξέρουν όλα”. Να τους εξηγήσω μέσα από τα λάθη τους, τι δεν έχουν καταλάβει και ποια θα έπρεπε να είναι η σωστή απάντηση. Από την άλλη πρέπει να ελέγξω τι κάνανε στη μελέτη τους. Αν διαβάσανε, αν κάνανε τις εργασίες τους. Αν καταλάβανε τι διαβάσανε και να τους εξετάσω. Να επιβραβεύσω τις καλές επιδόσεις και να σχολιάσω τις κακές προσπαθώντας να τους παροτρύνω να δουλέψουν. Συμπεριφορές αντιφατικές. Ισορροπίες σε συμπεριφορές ανάμεσα στη παιδαγωγική που σκοπό έχει να κινητοποιήσει τους μαθητές και στην – πως να τη πω τώρα – …αυτή, τέλος πάντων, που σκοπό έχει να τους μάθει με το “στανιό” να γράφουν τις αντιδράσεις, να μελετάνε, να υπολογίζουν. Η μια συμπεριφορά προάγει δεξιότητες που θα χρησιμοποιήσουν σε κάθε φάση της ζωής τους. Η άλλη συμπεριφορά, μαθαίνει μέσα από τη χημεία την “αναλογία” έτσι ώστε να “μη τους κλέβει ο μπακάλης” όπως τους λέω. Και αυτό χρήσιμο για μια ζωή. Αλλά είπαμε “πρέπει να μάθουν και χημεία” γιατί μέσα από αυτή θα μπορέσουν να προχωρήσουν στα όνειρά τους και να συνεχίσουν τη ζωή τους.

Αυτό που πρέπει να μάθουμε όλοι – μικροί μεγάλοι όπως λέω – είναι ότι μέσα από τα λάθη μας μαθαίνουμε. Και αν δεν κάνουμε λάθη, δεν μπορούμε να δούμε τι δεν κάνουμε καλά και να προχωρήσουμε μέσα από τον απολογισμό που θα κάνουμε.

Αλλά – αχ αυτό το αλλά !!! – υπάρχει και το άλλο άκρο. Υπάρχει εκείνη η κατηγορία των ανθρώπων, που έχουν κάνει τέχνη το να κάνουν λάθη, και μη αναλογιζόμενοι τις συνέπειες των λαθών, αποδέχονται εξαιρετικά εύκολα ότι “Εντάξει, έκανα λάθος… (τι το συζητάμε τώρα…) ας προχωρήσουμε παρακάτω.” Με αυτό το τρόπο ουσιαστικά προβάλει την ανθρώπινη φύση (“άνθρωποι είμαστε – σφάλματα κάνουμε” ) και δεν προχωράει παρακάτω. Εννοείται ότι τέτοια “λάθη” σε καμία περίπτωση δεν προάγουν την δημιουργικότητα ή τη σκέψη.

Νομίζω τα έπιασα όλα πάλι, και πολλά περισσότερα. Όπως πολλές φορές έχω γράψει δεν υπάρχει άσπρο και μαύρο μόνο. Ανάμεσα τους υπάρχουν άπειροι τόνοι του γκρι.  Δεν είναι δυνατόν να συζητάς κάθε φάση του μαθήματος όταν σε πιέζει το πρόγραμμα να βγάλεις την ύλη, να τους μάθεις όλα εκείνα που το Υπουργείο έχει βάλει σαν παιδαγωγικό στόχο για το μάθημα.

Είπαμε…”σε κάνει να σκέφτεσαι…” Δεν σημαίνει ότι βγάζεις και συμπέρασμα έτσι;

Τη καλησπέρα μου.